Genetik ve Evrim örnek soruları
Soru 1
Hfr suşu ile F⁻ suşunun konjugasyonunda alıcı bakterinin F⁺ hâline geçmesi çok nadir görülür. Bunun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)F genleri transferin en sonunda aktarılır; bağlantı çoğunlukla bu noktaya gelmeden kopar
- B)Hfr suşunda F faktörü plazmid olarak sitoplazmada serbest bulunur ve tek bir saniyede aktarılır
- C)Konjugasyon sırasında sitoplazma köprüsü hiç oluşmaz, yalnızca zar proteinleri aktarılır
- D)F⁻ hücreler F faktörünü her zaman restriksiyon enzimiyle parçalar
- E)Konjugasyon iki bakteri arasında yalnızca ribozom aktarımıdır
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Hfr hücrede F faktörü kromozoma entegredir. Transfer başlangıç noktasından bir DNA ipliği geçer; F faktörünün geri kalan kısmı en son aktarılır ve konjugasyon bağlantısı çoğunlukla bundan önce kopar; bu yüzden alıcı genellikle F⁻ kalır.
Soru 2
Bir kadının somatik hücrelerinde 45 kromozom saptanmıştır; eksiklik, 14. ve 21. kromozomların sentromer bölgesinden birleşmesiyle (Robertson translokasyonu) oluşmuştur ve kadın fenotipik olarak normaldir. Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Kadında 21. kromozom eksiktir; bu yüzden monozomi 21 fenotipi gösterir
- B)Oositlerinin tümü normal 23 kromozomludur; çocukları için Down sendromu riski normal popülasyondaki kadar kalır
- C)Translokasyon dengesiz olduğundan kadında ağır zihinsel yetersizlik ve dismorfik bulgular beklenir
- D)Kadın Turner sendromludur; çocuklarında Down sendromu riski normal popülasyondan farklı değildir
- E)Dengeli taşıyıcıdır, temel genetik materyal kaybı yoktur; ancak kadının çocuklarında Down sendromu riski artar
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Robertson translokasyonunda uzun kollar birleşir, kısa kollar kaybolur; kaybolan bölgede temel genler bulunmadığından kişi dengeli taşıyıcıdır ve fenotipi normaldir. Gamet oluşumunda 21. kromozomun fazla kopyasını taşıyan gametler çıkabileceğinden çocukta Down riski artar.
Soru 3
Bir bitki popülasyonunda ortalama tohum ağırlığı 60 mg'dır. Ortalaması 70 mg olan bireyler çaprazlanmak üzere seçilmiş ve elde edilen döllerin ortalaması 64 mg bulunmuştur. Dar anlamda kalıtım derecesi (h²) kaçtır?
- A)0,10
- B)0,40
- C)0,60
- D)0,70
- E)1,00
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Seçilim farkı S = 70 − 60 = 10 mg, seçilime yanıt R = 64 − 60 = 4 mg'dır. h² = R/S = 4/10 = 0,40'tır.
Soru 4
Sanger (zincir sonlandırma) dizileme yönteminde reaksiyon karışımına dideoksinükleotitlerin (ddNTP) eklenmesinin dizilemedeki işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kalıp DNA'nın iki ipliğini ayırarak primerin bağlanmasını kolaylaştırması
- B)Her bazın ardına bir restriksiyon bölgesi ekleyerek parçaların kesilmesini ve ligazla yeniden birleştirilmesini sağlaması
- C)3' ucunda –OH grubu olmadığından zincir uzamasını durdurarak o bazda biten parçalar oluşturması
- D)Yeni zincirdeki yanlış eşleşmeleri 3'→5' ekzonükleaz etkisiyle onarması
- E)DNA polimerazı etkinleştirerek tüm zincirlerin uzama hızını artırması
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
ddNTP'lerde 3'–OH grubu olmadığından bir sonraki nükleotitle fosfodiester bağı kurulamaz ve sentez durur. Böylece her bazda sonlanan farklı uzunlukta parçalar elde edilir; bunlar elektroforezle ayrılarak dizi okunur.
Soru 5
Sağlıklı ebeveynlerin hasta bir kız çocuğu olduğu bir soyağacında, hastalığa yol açan aleli için aşağıdaki kalıtım biçimlerinden hangisi en uygundur?
- A)Otozomal baskın
- B)Otozomal çekinik
- C)X’e bağlı baskın
- D)Y’ye bağlı
- E)Sitoplazmik (anne) kalıtımı
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Hasta olmayan iki ebeveynden hasta çocuk doğması, ebeveynlerin taşıyıcı olduğunu gösterir. Çocuk kız olduğundan ve baba sağlıklı olduğundan X’e bağlı çekinik olması mümkün değildir; en uygun model otozomal çekiniktir.