Yer Bilimi ve Astronomi örnek soruları
Soru 1
Kuzey Atlantik'in yüksek enlemlerinde yüzey suyu soğuyup donma sırasında tuz bırakarak daha tuzlu hâle geldiğinde derinlere batar ve okyanus tabanı boyunca ekvatora doğru akar. Küresel termohalin dolaşımı sürdüren temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yalnızca yüzey rüzgârlarının sürtünme etkisi
- B)Sıcaklık ve tuzluluk farklarından kaynaklanan yoğunluk farkları
- C)Ay'ın çekim kuvvetinin yıl boyunca sabit kalması
- D)Okyanus tabanında meydana gelen depremlerin oluşturduğu dalgalar
- E)Gelgit olaylarının kıtalar üzerindeki etkisi
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Soğuk ve tuzlu su daha yoğundur; yüzeyden dibe batar ve derin su akıntılarını başlatır. Isı ve tuz farkı (termo = ısı, halin = tuz) küresel okyanus dolaşımını yönlendirir.
Soru 2
Hertzsprung–Russell (H–R) diyagramında yüzey sıcaklığı düşük olduğu hâlde ışınım gücü (parlaklığı) çok yüksek olan, diyagramın sağ üst köşesinde yer alan yıldızlar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Yarıçapları çok küçüktür; çok sıcak oldukları için parlaklıkları yüksektir ve mavi renklidirler
- B)Yarıçapları çok büyüktür; yüzeyleri soğuk olsa da yüzey alanları büyük olduğundan parlaktırlar
- C)Yüzey sıcaklıkları çok yüksek olduğundan mavi renkte görülürler
- D)Ana kol yıldızlarıdır; kütleleri Güneş'in kütlesinden çok daha küçüktür
- E)Beyaz cücelerdir; çekirdeklerinde hâlâ hidrojen yakmaya devam etmektedirler
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Işınım gücü L = 4πR²σT⁴ ile verilir. Sağ üstte yüzey sıcaklığı düşük (kırmızı) fakat R çok büyük olan kırmızı (üst)devler bulunur; R² çarpanı düşük sıcaklığın etkisini aşar.
Soru 3
Okyanus ortası sırtı ile Japon Adaları'nın bulunduğu bölge levha sınırı türleri bakımından sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Doğrultu atımlı sınır – ayrılan sınır
- B)Yaklaşan sınır – ayrılan sınır
- C)Ayrılan (ıraksak) sınır – yaklaşan (dalma-batma) sınır
- D)Ayrılan sınır – doğrultu atımlı sınır
- E)Yaklaşan sınır – doğrultu atımlı sınır
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Okyanus ortası sırtlarında levhalar birbirinden uzaklaşır ve yeni okyanus kabuğu oluşur. Japon Adaları ise okyanusal levhanın kıtasal/okyanusal levha altına daldığı dalma-batma zonunda yer alır.
Soru 4
Aşağıdaki minerallerden hangisi Mohs sertlik cetvelinde sertliği 7 olan kuvarsı çizebilir?
- A)Ortoklaz (feldispat)
- B)Topaz
- C)Kalsit
- D)Apatit
- E)Fluorit
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Bir mineral kendinden daha az sert bir minerali çizer. Kuvars Mohs cetvelinde 7'dir; topazın sertliği 8'dir ve kuvarsı çizer. Kalsit 3, fluorit 4, apatit 5, ortoklaz 6 sertliktedir.
Soru 5
Eğimli ve kıvrılmış tortul tabakaların aşınmış yüzeyi üzerinde yatay tabakaların bulunduğu bir kesitte (açısal uyumsuzluk) olayların eskiden yeniye sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?
I. Alt tabakaların çökelmesi
II. Tabakaların kıvrılıp yükselmesi
III. Yükselen tabakaların aşınması
IV. Üst tabakaların çökelmesi
- A)I – II – III – IV
- B)I – III – II – IV
- C)II – I – III – IV
- D)I – IV – II – III
- E)III – I – II – IV
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Önce alt tabakalar yatay çökelir, sonra kıvrılıp yükselir, ardından aşınır ve aşınma yüzeyi üzerine yeni yatay tabakalar çökelir. Böylece eğik tabakalar ile yatay tabakalar arasında açısal uyumsuzluk oluşur.